Nâng cao năng lực xử lý rác thải
luuphu | 03/07/2026
Nhiều năm qua, Quảng Ninh là một
trong những địa phương dẫn đầu cả nước về tốc độ phát triển KT-XH, đô thị hóa
nhanh, du lịch tăng trưởng mạnh, đời sống người dân ngày càng được nâng cao.
Tuy nhiên, đi kèm sự phát triển đó, vấn đề đang trở nên cấp bách đó là khối
lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hằng ngày lớn, trong khi hệ thống xử lý quá
tải và không còn phù hợp. Nếu không có giải pháp căn cơ và chiến lược, tình
trạng rác thải ùn ứ, gây ô nhiễm môi trường rất có thể trở thành rào cản lớn
đối với mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh.
Khó khăn trong xử lý rác thải
Trung bình mỗi ngày trên địa bàn
Quảng Ninh phát sinh trên 1.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt, phần lớn tập
trung tại các khu vực đô thị của tỉnh, đặc biệt là tại vùng Hạ Long, Cẩm Phả,
Đông Triều, Uông Bí, Móng Cái. Những khu vực này chiếm đến 80% lượng rác thải
phát sinh hằng ngày trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, công tác thu gom, vận chuyển,
xử lý chưa được triển khai một cách đồng bộ, hiệu quả, dẫn đến lượng rác thải
còn tồn đọng.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là
do ý thức chấp hành Luật Bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân chưa tốt,
còn tình trạng đổ thải rác thải không đúng nơi quy định, chưa thực hiện việc
phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn. Hiện toàn tỉnh có 884 điểm tập kết chất
thải rắn sinh hoạt được bố trí, xây dựng trước thời điểm Luật Bảo vệ môi
trường năm 2020 có hiệu lực nên chưa đạt quy chuẩn, hầu hết các điểm tập kết
hiện nay là điểm tập kết tạm, chưa được đầu tư đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về bảo
vệ môi trường, còn xảy ra hiện tượng mất vệ sinh.
Mặc dù trên địa bàn tỉnh hiện có 18
tổ chức, doanh nghiệp thực hiện các dịch vụ về thu gom, vận chuyển rác thải
phát sinh trên địa bàn với tổng số 63 xe ép rác, vận chuyển rác và hàng trăm
phương tiện xe đẩy tay thu gom, tuy nhiên do lượng rác thải trong dân quá lớn,
không tập trung vào một thời điểm nhất định trong ngày nên lượng rác tồn đọng.
Các khu chôn lấp, nhà máy xử lý rác
hiện phân bố không đồng đều, một số bãi chôn lấp hiện nay đang trong tình trạng
đầy, quá tải và đã hết công suất nhưng vẫn phải tiếp nhận, chưa được đóng cửa,
gây ô nhiễm môi trường, gây bức xúc trong nhân dân; công nghệ đốt rác của các
nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt chậm được cải tiến, dẫn đến lượng rác
được xử lý trong ngày còn thấp.
Ông Trần Văn Bình (phường Hà Lầm) cho
biết: Các điểm tập kết rác còn quá gần các khu dân cư tập trung, với lượng rác
thải lớn, ảnh hưởng đến chất lượng đời sống nhân dân, nhất là vào mùa hè oi
nóng, mùi rác bốc lên ảnh hưởng đến sinh hoạt, sức khỏe của người dân. Trong
khi đó, các khu xử lý rác hiện chưa được đầu tư đồng bộ, hiện đại, thường xuyên
quá tải, tiềm ẩn nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường trong khu vực.
Theo quy hoạch, tỉnh Quảng Ninh có 17
khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt, nhưng do nhiều yếu tố liên quan nên đến nay
mới có 9 khu xử lý được đầu tư, vận hành; 1 khu đã đầu tư và vận hành một phần;
2 khu đang đầu tư, chưa hoạt động và còn 5 khu chưa đầu tư. Đặc biệt, nhiều khu
xử lý đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, lựa chọn nhà đầu tư, triển khai thi
công từ lâu nhưng đến nay vẫn chưa hoàn thành. Có thể nhắc đến đó là Nhà máy xử
lý rác thải xã Bình Khê chậm thực hiện giai đoạn 2 đến nay là gần 4 năm, hiện
mới chỉ vận hành giai đoạn 1 với 1 lò đốt công suất 100 tấn/ngày, hiện tại còn
tồn trên 13.000 tấn rác chưa xử lý tại khu vực tập kết của nhà máy; dự án Trung
tâm xử lý chất thải rắn tại 2 xã Vũ Oai và Hòa Bình của TP Hạ Long trước đây do
Công ty CP Tập đoàn Indevco là chủ đầu tư, có công suất thiết kế 900 tấn
rác/ngày nhưng đến nay đã chậm tiến độ hơn 60 tháng.
Từ những bất cập nêu trên, hiện các
bãi chôn lấp và khu xử lý rác chỉ có thể tiếp nhận đủ lượng rác thải trong ngày
là khoảng 1.000 tấn. Nhưng sang năm 2026, khi một số bãi chôn lấp quá tải, các
cơ sở xử lý nhỏ lẻ hết thời hạn hoạt động và trong trường hợp các nhà máy xử lý
rác thải đang xây dựng, đầu tư mới không hoàn thành trong năm 2025 để đưa vào
hoạt động, sẽ có khoảng 440-460 tấn chất thải rắn sinh hoạt phát sinh không có
địa chỉ để xử lý.
Ông Nguyễn Minh Sơn, Giám đốc Sở
NN&MT, cho biết: Trong trường hợp dừng hoạt động bãi chôn lấp rác Cống To
tại xã Tiên Yên, khu chôn lấp Vũ Oai tại xã Thống Nhất và dừng cơ sở xử lý rác
Cầu Cao tại đặc khu Vân Đồn thì Nhà máy xử lý rác thải Khe Giang hiện nay cũng
chỉ xử lý theo tình huống cấp bách sử dụng các lò dự phòng để đốt rác cho các
phường thuộc TP Cẩm Phả cũ. Các nguồn rác thải khác đến từ địa phương khác gần
như không thể xử lý kịp.
Cần công nghệ xử lý hiện đại
Đã có một vài phương án xử lý lượng
rác thải tồn đọng và phát sinh hằng ngày được các cấp, ngành đưa ra, như: Bổ
sung ô chôn lấp tại Khu xử lý rác Vũ Oai, xã Thống Nhất để tiếp nhận thêm rác
thải từ ngày 1/1/2026 thuộc các phường khu vực phía Đông của TP Hạ Long trước
đây, khu vực Cẩm Phả và lân cận; tận dụng hiệu quả các khu xử lý chất thải
trong các nhà máy xi măng để đồng xử lý rác thải rắn sinh hoạt; các nhà máy xử
lý rác hiện hữu phải thay đổi dây chuyền, công nghệ cũ bằng công nghệ mới, tiếp
nhận thêm lượng rác vào xử lý…
Nhà máy xử lý rác thải Khe Giang tại
phường Yên Tử do Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Việt Long đầu tư từ năm 2015,
đến nay công nghệ xử lý không còn đáp ứng kịp thời so với nhu cầu thực tế.
Trước tình hình đó, ngày 13/8/2025, Công ty đã có văn bản báo cáo UBND tỉnh và
các sở, ngành liên quan của tỉnh triển khai lắp đặt dây chuyền xử lý chất thải
thông thường công suất 100 tấn/ngày bằng công nghệ “khí hóa phát điện” nhằm gia
tăng công suất xử lý rác. Nếu được đồng ý, dự kiến cuối năm 2026, dây chuyền
này được hoàn thiện, đưa vào xử lý rác.
Để từng bước hình thành những khu xử
lý rác chuyên sâu trên địa bàn tỉnh được đầu tư đồng bộ với những công nghệ xử
lý không phát thải, năng lượng tái tạo, tuần hoàn, HĐND tỉnh ban hành Nghị
quyết số 262/NQ-HĐND (ngày 26/2/2025) thu hút các nhà đầu tư có năng lực, kinh
nghiệm để đầu tư các khu xử lý chất thải với công nghệ xử lý hiện đại, hạn chế
tối đa ảnh hưởng đến môi trường, gắn với việc tái sử dụng chất thải làm nhiên
liệu sản xuất, các sản phẩm tái chế, tái sử dụng, thu hồi năng lượng.
Cụ thể hóa Nghị quyết này, ngày
7/10/2025, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 3745/QĐ-UBND chấp thuận điều chỉnh
chủ trương đầu tư, đồng thời chấp thuận nhà đầu tư dự án Trung tâm xử lý chất
thải rắn tại xã Thống Nhất, trong đó bổ sung mục tiêu xử lý rác bằng phương
pháp đốt phát điện (điện rác) công suất xử lý 1.300 tấn/ngày trên phần đất dự
trữ phát triển nhà máy theo điều chỉnh Quy hoạch chi tiết được UBND TP Hạ Long
phê duyệt tại Quyết định số 1060/QĐ-UBND ngày 4/3/2022, có diện tích khoảng
10ha; công suất phát điện khoảng 15MW. Khi nhà máy đi vào hoạt động, ngoài khối
lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh hằng ngày tại khu vực TP Hạ Long và TP
Cẩm Phả trước đây (khoảng 500 tấn/ngày), nhà máy còn công suất 800 tấn/ngày để
xử lý chất thải rắn sinh hoạt đang tập kết tại địa bàn xã Thống Nhất. Theo tính
toán, trong khoảng 4 năm sẽ xử lý toàn bộ lượng rác tồn lưu tại xã Thống Nhất.
Việc thu hút nhà đầu tư sử dụng công
nghệ hiện đại để xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh là cần thiết, tuy nhiên, tỉnh
cũng cần nghiên cứu kỹ nhiều công nghệ xử lý rác thải khác nhau để so sánh,
đánh giá tính ưu việt của từng công nghệ, từ đó lựa chọn, thu hút đầu tư cho
phù hợp, hạn chế thấp nhất rủi ro gây ô nhiễm môi trường từ tro bụi, khí thải
sau khi xử lý rác.
Được biết hiện nay, công nghệ điện
rác sắp được nhà đầu tư triển khai tại xã Thống Nhất. Đây là công nghệ mới, tuy
nhiên, theo nhiều chuyên gia, công nghệ này chưa được đánh giá tối ưu vì phát
thải khí và sinh ra tro đáy, tro bay. Các sở, ngành liên quan của tỉnh cần
nghiên cứu, tham mưu UBND tỉnh lựa chọn một số công nghệ mới, để triển khai đầu
tư vào địa bàn, xử lý dứt điểm lượng lớn rác thải đang tồn đọng tại một số bãi
rác.
Hiện công nghệ xử lý rác thải bằng
phân hủy nhiệt đang được một số tỉnh, thành trong cả nước nghiên cứu áp dụng,
trong đó đã được khẳng định tính ổn định, hiệu quả tại tỉnh Bắc Ninh, rất cần
các sở, ngành của tỉnh nghiên cứu. Đây là công nghệ không có phát thải và sản
phẩm thu hồi sau khi xử lý rác thải là khí tổng hợp, dầu tái sinh và than sinh
học. Quá trình này không phát sinh dioxin, furan, tro bụi hay khí độc hại ra
môi trường, không cần sử dụng ống khói. Khí gas thu hồi quay vòng để duy trì
nhiệt cho lò, trong khi dầu tái sinh và than sinh học có thể được sử dụng làm
nhiên liệu công nghiệp hoặc cải tạo đất trong nông nghiệp. Vì thế, tác động đến
môi trường cũng thấp hơn rất nhiều lần so với các công nghệ xử lý rác khác hiện
nay.
Theo tính toán, từ năm 2026, trên địa
bàn tỉnh mỗi ngày còn khoảng 440-460 tấn chất thải rắn sinh hoạt phát sinh sẽ
không có địa chỉ để xử lý (khoảng 165.000 tấn/năm) do các bãi rác chôn lấp đã
quá tải, dừng tiếp nhận và các nhà máy rác hiện hữu không đủ năng lực xử lý.
Ngoài ra còn có gần 1,6 triệu tấn rác tồn đọng tại khu chôn lấp chất thải Đồng
Mỏ (phường Mông Dương), khu chôn lấp tạm tại Vũ Oai (xã Thống Nhất), Trung tâm
xử lý chất thải rắn do Công ty CP Tập đoàn Indevco làm chủ đầu tư tại Vũ Oai, Hòa
Bình lưu kho chưa được xử lý theo quy định.
Trong bối cảnh thuận lợi, đến năm
2027 dự án điện rác ở xã Thống Nhất mới có thể đi vào hoạt động, vì vậy tỉnh
phải sớm có biện pháp cấp bách xử lý lượng rác thải phát sinh hằng ngày không
có địa chỉ xử lý được nêu ở trên (440-460 tấn). Nếu không có biện pháp cấp
bách, xử lý kịp thời, lượng rác phát sinh và lượng rác tồn đọng sẽ tăng lên rất
nhanh, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường rất lớn.
Theo ý kiến một số ngành chức năng,
đối với lượng rác đang tồn đọng lớn ở Mông Dương, Vũ Oai và một số bãi chôn lấp
khác…, cần phải tính toán đến phương án lựa chọn đơn vị nhà thầu triển khai lắp
dựng các lò xử lý theo hướng cấp bách, có công nghệ tiên tiến, hiện đại, không
phát thải để xử lý. Trong quá trình đó, các sở, ngành liên quan thường xuyên
tiến hành đánh giá, hậu kiểm, coi đây là biện pháp để đánh giá tính ưu việt đối
với công nghệ, trước khi lựa chọn làm chủ đầu tư các khu xử lý rác nằm trong
quy hoạch mà tỉnh chưa lựa chọn được nhà đầu tư. Việc làm này không những xử lý
kịp thời lượng rác tồn đọng tại các bãi rác mà còn xử lý kịp thời lượng rác
thải phát sinh hằng ngày, hướng tới tiêu chí xanh, sạch, đẹp để nâng cao chất
lượng cuộc sống và phục vụ mục tiêu phát triển du lịch chất lượng cao mà tỉnh
đã theo đuổi.
Mạnh Trường
https://baoquangninh.vn/
